Wat is een processtroomdiagram?

Lucidchart is de beste software voor processtroomdiagrammen die er is, omdat het uitgebreide functies en vormen biedt die relevant zijn voor elke branche die de processtroom in kaart wil brengen voor elk type afdeling, campagne of standaardisatiemethode voor een bedrijf of team. Ontdek in deze handleiding de essentie van processtroomdiagrammen (PFD), inclusief de geschiedenis, voordelen en handige tips.

Wat is een processtroomdiagram? 

Een processtroomdiagram (PFD) is een type stroomdiagram dat de relatie tussen belangrijke onderdelen in een industriële fabriek illustreert. Het wordt voornamelijk gebruikt in de chemische sector en bij de procestechniek, maar de concepten worden soms ook op andere processen toegepast. Een processtroomdiagram wordt gebruikt om een proces te documenteren of verbeteren, of om een nieuw proces te modelleren. Afhankelijk van het gebruik en de context kan het ook een processtroomschema, flowsheet, blokdiagram, schematisch stroomdiagram, macro flowchart, top-down flowchart, leiding- en instrumentatiediagram (P&ID), systeemstroomdiagram of systeemdiagram worden genoemd. Deze schema's gebruiken een reeks symbolen en notaties om een proces weer te geven. De symbolen variëren afhankelijk van waar ze gebruikt worden en de diagrammen gaan van eenvoudige, handgetekende schetsen of sticky notes tot met software gemaakte professioneel ogende diagrammen met uitvouwbare details.

Geschiedenis

Dit type diagram vindt zijn oorsprong in de jaren 1920. In 1921 introduceerde industrieel ingenieur en efficiëntiedeskundige Frank Gilbreth Sr. de stroomprocesgrafiek bij de American Society of Mechanical Engineers (ASME). In de daaropvolgende decennia verspreidde het concept zich in de industriële engineering, productie en zelfs in het bedrijfsleven, in de vorm van bedrijfsprocesdiagrammen, en in de informatieverwerking, in de vorm van dataflowdiagrammen en andere soorten diagrammen.

Doel en voordelen van processtroomdiagrammen

Een processtroomdiagram heeft meerdere doelen:

• Een proces vastleggen voor een beter begrip, kwaliteitscontrole en training van medewerkers.
• Een proces standaardiseren voor optimale efficiëntie en herhaalbaarheid.
• Een proces bestuderen met het oog op efficiëntie en verbetering. Het helpt om onnodige stappen, knelpunten en andere inefficiënties aan het licht te brengen.
• Een beter proces modelleren of een geheel nieuw proces creëren.
• Communiceren en samenwerken met diagrammen die verschillende rollen in de organisatie of daarbuiten aanspreken.

Symbolen en elementen in processtroomdiagrammen

De meest gebruikte symbolen voor processtroomdiagrammen zijn afkomstig van instanties zoals de International Organization for Standardization (ISO 10628 – Stroomschema's voor procesinstallaties, algemene regels), het Deutsches Institut für Normung (DIN) en het American National Standards Institute (ANSI). Veel bedrijven gebruiken echter hun eigen symbolen, die vaak vergelijkbaar zijn, maar in details kunnen verschillen.

Een uitgebreide lijst met gestandaardiseerde symbolen vind je in onze gids met symbolen voor processtroomdiagrammen. 

Een standaard processtroomdiagram voor een proces met één installatie bevat de volgende elementen:

• Belangrijke apparatuur: inclusief namen en identificatienummers. Voorbeelden zijn compressoren, mengers, vaten, pompen, boilers en koelers.
• Procesleidingen: transporteren het product, meestal vloeistoffen, tussen de verschillende apparaten.
• Process flow richting
• Regelkleppen en proceskritische kleppen
• Belangrijke bypass- en recirculatiesystemen
• Operationele gegevens: zoals druk, temperatuur, dichtheid, massastroom en massa-energiebalans. Waarden omvatten vaak minimum-, normale en maximumwaarden.
• Samenstelling van vloeistoffen
• Processtroomnamen
• Aansluitingen met andere systemen

Wat zet je niet in een processtroomdiagram?

Meestal worden deze gedetailleerdere zaken weggelaten:

• leidingklassen en leidingnummers
• Instrumenten voor procescontrole
• Kleine bypasskleppen
• Isolatie- en afsluitkleppen
• Onderhoudsontluchtingen en -afvoeren
• Overdrukventielen en veiligheidskleppen
• Informatie over codeklassen

Andere soorten processtroomdiagrammen

Als een diagram meerdere processtappen in een fabriek moet weergeven, wordt het meer een overzicht met minder details. Dit worden ook wel blokstroomdiagrammen of schematische stroomdiagrammen genoemd. Elk blok staat voor één apparaat of één fase in een proces. Een rechthoek wordt meestal gebruikt om een apparaat aan te duiden en labels illustreren de functie. De processtroom wordt doorgaans van links naar rechts weergegeven en pijlen geven de stroomrichting aan.

Een leiding- en instrumentatiediagram (P&ID) is technischer van aard en beschrijft mechanische details voor leidingontwerpers, elektrotechnici, instrumentatietechnici en andere technische experts voor wie deze informatie belangrijker is dan de details van een proces. In P&ID's worden de conceptuele aspecten van een PFD overgenomen. Er wordt gedetailleerde informatie toegevoegd over de apparatuur, de procesvolgorde, proces- en hulpleidingen, bypassleidingen, instrumenten, kleppen, ontluchtingen, afvoeren en andere onderdelen.

Hoe de Process flow te onderzoeken en te plannen

1. Bepaal de reikwijdte van het te bestuderen proces en wat je ermee hoopt te bereiken.

2. Bepaal welk detailniveau nodig is voor je doeleinden. Voor een geavanceerd proces kunnen verschillende versies van het diagram getekend worden om te communiceren met mensen in verschillende rollen.

3. Voor een geavanceerd proces, zoals in een industriële fabriek, kan het onderzoek gedaan worden door een projectteam, kwaliteitscontrolegroep of een consultant. Voor een kleiner, meer basisproces kun je dit zelf doen, misschien zelfs beginnen met sticky notes.

4. Bestudeer de apparatuur, activiteiten en relaties door middel van observatie en interviews. Als je een gloednieuw proces modelleert, bestudeer dan alle beschikbare gegevens, inclusief normen voor wat er in het proces wordt geproduceerd.

5. Maak een conceptdiagram en leg dit voor aan mensen die betrokken zijn bij het proces. Breng samen met hen de nodige wijzigingen, toevoegingen of verwijderingen aan.

6. Nu kunnen de diagrammen worden gebruikt voor het beoogde doel: documentatie, kwaliteitsborging, verbetering of welk ander doel dan ook.

Tips voor processtroomdiagrammen

1. Deze diagrammen kunnen zelfs voor basisprocessen zeer waardevol zijn. Als je nog niet veel ervaring hebt met processtroomdiagrammen, probeer het dan eens uit en verzamel voldoende informatie voor je doel. Maak je in het begin nog geen zorgen over het diagram zelf. Schrijf de informatie gewoon op sticky notes of vellen papier.

2. Ga verder met diagramsoftware zodra je je informatie compleet hebt. Met intuïtieve software zoals Lucidchart is het niet moeilijk om professioneel ogende diagrammen te maken waarmee je een process flow duidelijk aan je collega's kunt uitleggen. De software kan je ook helpen om ontbrekende gegevens in je diagram te markeren.

3. Wees consistent met je symbolen om verwarring te voorkomen. Onthoud wie je doelgroep is en doe wat het meest logisch is om hen te geven wat ze nodig hebben voor het beoogde doel. Als je diagramsoftware gebruikt, bevat deze een set symbolen die je kunt gebruiken.

4. Bij een geavanceerd processtroomdiagram moet je mogelijk standaard symbolen, zoals vastgelegd in ISO 10628, gebruiken om duidelijk te communiceren en samen te werken met diverse doelgroepen, zoals andere bedrijven of instanties.

5. Voeg voor de duidelijkheid een legenda met symbolen toe aan je diagram.

Processtroomdiagrammen maken met Lucidchart

Met Lucidchart beschik je over een intuïtief platform voor het maken van processtroomdiagrammen. Gebruik onze gecategoriseerde symbolenbibliotheek om je diagram eenvoudig om te zetten in een professionele presentatie. Je kunt met ons platform ook eenvoudig samenwerken, zonder heen en weer te moeten mailen. Machtigingen kunnen worden ingesteld op niveau van bekijken, opmerkingen plaatsen of bewerken. Zo houd jij altijd de controle over je diagram.

Al je werk bevindt zich in de cloud. Je hoeft dus niets te downloaden, je hebt alleen een internetverbinding nodig. Lucidchart werkt op vrijwel alle besturingssystemen en browsers. Vraag een gratis proefperiode van Lucidchart aan en ontdek hoe makkelijk het is om zelf processtroomdiagrammen te maken.

Gebruikte je eerder Microsoft Visio om diagrammen te maken? Je kunt je oudere bestanden gewoon in Lucidchart importeren, bekijken en bewerken.