Inhoud

Wat is een stroomdiagram?

9 min.

In deze uitgebreide gids vind je alle nodige informatie over stroomdiagrammen, zoals definities, geschiedenis, gebruikssituaties, symbolen, tips en hoe je onze schemabouwer kunt gebruiken om aan de slag te gaan.

Wat is een stroomschema?

Een flowchart is een diagram dat een proces, systeem of computeralgoritme weergeeft. Ze worden in meerdere vakgebieden gebruikt om vaak complexe processen te documenteren, bestuderen, plannen, verbeteren en communiceren, in duidelijke en gemakkelijk te begrijpen diagrammen. Flowcharts gebruiken rechthoeken, ovalen, ruiten en nog veel meer vormen om het type stap aan te geven, en pijlen om de stroom en volgorde te bepalen. Dit kan gaan van eenvoudige, handmatige schema's tot uitgebreide, computergetekende diagrammen met verschillende stappen en routes. Als we al de verschillende flowcharts samen beschouwen, is dit een van de meest gebruikte diagrammen ter wereld, zowel in technische als niet-technische vakgebieden. Er zijn verschillende termen voor flowcharts, zoals stroomschema's en stroomdiagrammen. Daarnaast krijgen flowcharts soms meer gespecialiseerde namen, zoals Process flow, proceskaart, functioneel flowchart, bedrijfsproceskaart, Business process modeling and Notation (BPMN) of process flow diagram (PFD). Flowcharts zijn verwant aan andere populaire diagrammen, zoals het data flow diagram (DFD) en het activiteitendiagram in Unified Modeling Language (UML).

Tips voor flowcharts

Denk steeds aan je publiek en stem het detailniveau van het diagram op hen af. Duidelijke communicatie is een van de hoofddoelen van stroomdiagrammen.
Als er verschillende teams of afdelingen bij het proces betrokken zijn, overweeg dan een zwembaandiagram om duidelijk verantwoordelijkheden en overdracht aan te geven.
Gebruik verbindingen naar dezelfde of een andere pagina om je diagram te bewerken en logisch te laten verlopen. Zo kan een schema op verschillende pagina's nog steeds goed leesbaar zijn.

Het onstaan van stroomdiagrammen

Stroomdiagrammen worden sinds de jaren 20 en 30 gebruikt om bedrijfsprocessen te documenteren. In 1921 introduceerden de industrieel ingenieurs Frank Gilbreth Sr. en Lillian Gilbreth wat ze een 'flow process chart' noemden bij de American Society of Mechanical Engineers (ASME). Begin jaren 30 gebruikte industrieel ingenieur Allan H. Morgensen de tools van Gilbreth om binnen zijn bedrijf conferenties te presenteren over efficiënter werken. In de jaren 40 werden deze methodes verder verspreid door twee studenten van Morgensen: Art Spinanger en Ben S. Graham. Spinanger introduceerde de methodes om werk te vereenvoudigen bij Procter and Gamble. Graham, directeur bij Standard Register Industrial, paste de stroomprocesgrafieken aan op gegevensverwerking. In 1947 nam de ASME een symbolensysteem in gebruik voor Flow Process Charts, gebaseerd op het oorspronkelijke werk van de Gilbreths.

Eind jaren 40 gebruikten Herman Goldstine en John Van Neumann stroomdiagrammen om computerprogramma's te ontwikkelen, en al snel werden diagrammen erg populair bij het maken van alle soorten computerprogramma's en algoritmes. Ook vandaag worden stroomdiagrammen nog gebruikt bij het programmeren, al wordt vaak pseudocode gebruikt - een combinatie van woorden en codetaal, bedoeld voor mensen - om dieperliggende details en een benadering van het eindproduct te kunnen weergeven.

In Japan speelde Kaoru Ishikawa (1915-1989) een belangrijke rol bij kwaliteitsinitiatieven binnen de productie. Hij stelde dat stroomdiagrammen een van de belangrijkste hulpmiddelen waren voor kwaliteitscontrole, samen met bijkomende tools zoals histogrammen, checklists en oorzaak-en-gevolgdiagrammen. Tegenwoordig spreekt men ook van het Ishikawa-diagram.

Symbolen

Hier vind je een aantal van de vaakst gebruikte stroomdiagramsymbolen. Voor een meer uitgebreide lijst kun je terecht op onze pagina met stroomdiagramsymbolen.

Terminal/terminator
Proces
Besluit
Document
Data of input/output
Opgeslagen data
Stroompijl
Opmerking of aantekening
Vooraf gedefinieerde proces
Verwijzing/referentie naar dezelfde pagina
Verwijzing/referentie naar andere pagina

Stroomdiagrammen voor computerprogrammering/algoritmes

Flowcharts zijn een visuele voorstelling van gegevensstromen en zijn dus erg nuttig bij het schrijven van een programma of algoritme, om anderen iets uit te leggen of om samen te werken. Je kunt een algoritme-flowchart gebruiken om de logica achter een programma uit te leggen voordat je begint met het programmeren van het geautomatiseerde proces. Ze kunnen helpen om je gedachten te organiseren en als gids dienen wanneer het tijd is om te coderen. Specifiek kunnen flowcharts:

Aantonen hoe de code georganiseerd is.
De uitvoering van code binnen een programma visualiseren.
De structuur van een website of toepassing tonen.
Helpen begrijpen hoe gebruikers door een website of programma navigeren.

Programmeurs kunnen psuedocode schrijven, een combinatie van natuurlijke en computertaal die door mensen gelezen kan worden. Zo kan meer detail worden weergegeven dan in een stroomdiagram - als vervanging voor het stroomdiagram, of als volgende stap in het codeerproces.

Enkele gerelateerde diagrammen die voor computersoftware worden gebruikt:

Unified Modeling Language (UML): Een algemene taal die bij softwareontwikkeling wordt gebruikt voor modelleren.
Nassi-Shneiderman-diagrammen: gebruikt voor gestructureerde computerprogrammering. Genoemd naar Isaac Nassi en Ben Shneiderman die dit type in 1972 ontwikkelden bij SUNY-Stony Brook. Dit type wordt ook wel structogram genoemd.
DRAKON-schema's: DRAKON is een algoritmische visuele programmeertaal die gebruikt wordt om stroomdiagrammen te maken.

Gebruik van stroomdiagrammen in andere vakgebieden

Naast computerprogrammering hebben stroomdiagrammen ook in andere vakgebieden heel wat toepassingen.

In elk vakgebied:

Een proces documenteren en analyseren.
Een proces standaardiseren voor efficiëntie en kwaliteit.
Een proces communiceren voor trainingsdoeleinden en opdat andere delen van het bedrijf dit kunnen begrijpen.
Knelpunten en overbodige of onnodige stappen in een proces identificeren om het te verbeteren.

Onderwijs:

Plannen van cursus en academische vereisten.
Uitstippelen van een lessenplan of mondelinge presentatie.
Organiseren van een individueel of groepsproject.
Een wettelijk of ander proces weergeven, zoals kiezersregistratie.
Plannen van gestructureerde creatieve opdrachten zoals schrijven van teksten of poëzie.
Karakterontwikkeling aantonen in literatuur en films.
De stroom van een algoritme of logische puzzel weergeven.
Een wetenschappelijk proces begrijpen, bijvoorbeeld de krebcyclus.
Een anatomisch proces in kaart brengen, zoals de spijsvertering.
Symptomen en behandeling voor bepaalde ziektes of aandoeningen uitstippelen.
Hypothesen en theorieën communiceren, zoals de piramide van Maslow.

Verkoop en marketing:

De structuur van een enquête plannen.
Een verkoopproces in kaart brengen.
Onderzoeksstrategieën plannen.
Registratiestromen aantonen.
Een communicatiebeleid verspreiden, bijvoorbeeld een PR-plan voor noodgevallen.

Zakelijk:

Processen voor bestellingen en inkoop begrijpen.
Taken of routine van een werknemer weergeven.
Begrijpen hoe gebruikers door een website of webwinkel navigeren.
Een businessplan of plan voor productrealisatie ontwikkelen.
Een proces documenteren met het oog op een audit, ook voor naleving van wettelijke regels, zoals de Sarbanes-Oxley Act.
Een proces documenteren ter voorbereiding op verkoop of consolidatie.

Productie:

De fysieke of chemische samenstelling van een product omschrijven.
Het productieproces van begin tot einde illustreren.
Inefficiënties in een productie- of inkoopproces opsporen en oplossen.

Techniek:

Proces- of systeemstromen weergeven.
Chemische en fabrieksprocessen ontwerpen en bijwerken.
De levenscyclus van een structuur evalueren.
Een reverse engineering-proces uitstippelen.
De ontwerp- en prototypefase van nieuwe structuren of producten illustreren.

Soorten stroomdiagrammen

Verschillende auteurs beschrijven verschillende soorten flowcharts op verschillende manieren. Deze experts zijn onder anderen Alan B. Sterneckert, Andrew Veronis, Marilyn Bohl en Mark A. Fryman.

Sterneckert benoemde in zijn boek Critical Incident Management uit 2003 vier populaire soorten flowcharts, die rond het principe van stroomregeling werden opgebouwd, en niet de stroom zelf.

Stroomdiagrammen voor documenten: Deze tonen de bestaande controle-instrumenten voor de stroom van documenten door de onderdelen van een systeem. … Het diagram wordt van links naar rechts gelezen en documenteert de stroom van documenten door de verschillende bedrijfsunits.
Dataflowdiagrammen: Deze tonen de controle-instrumenten voor van belangrijke dataflows in een systeem. …Dataflowdiagrammen worden vooral gebruikt om de kanalen te tonen waardoor gegevens door het systeem worden overgedragen, en niet hoe dit gecontroleerd wordt.
Systeemstroomdiagrammen: Deze tonen de gegevensstroom naar en door de belangrijkste onderdelen van een systeem, zoals gegevensinvoer, programma's, opslagmedia, processoren en communicatienetwerken.
Programma flowcharts: Deze tonen de controle-instrumenten die intern op een programma binnen een systeem worden toegepast.

In zijn boek Microprocessors: Design and Applicationsuit 1978 schetst Veronis drie soorten stroomdiagrammen, op basis van hun bereik en het detailniveau:

Systeemstroomdiagram: Identificeert de te gebruiken apparaten.
Algemeen stroomdiagram: Overzicht.
Gedetailleerd stroomdiagram: Meer detail.

In haar boek A Guide For Programmers uit 1978 benoemt Bohl er slechts twee:

Systeemstroomdiagram.
Programmastroomdiagram.

Maar in zijn boek Quality and Process Improvementuit 2001 onderscheidt Fryman de types meer vanuit een zakelijk perspectief dan een computerperspectief.

Beslisstroomdiagram.
Logisch stroomdiagram.
Systeemstroomdiagram.
Productstroomdiagram.
Processtroomdiagram.

Hieronder vindt u nog enkele andere soorten stroomdiagrammen, zoals gedefinieerd door anderen:

Zwembaandiagram: Geeft aan wie wat doet in een proces waarbij meerdere teams betrokken zijn.
Werkstroomdiagram: Om werkstromen op kantoor te documenteren, vaak met taken, documenten en informatie.
Event-Driven Process Chain (EPC) stroomdiagram: Om een bedrijfsproces te documenteren of te plannen.
Specification and Description Language (SDL): Om computeralgoritmen te brainstormen met drie basiscomponenten - systeemdefinitie, blok en proces.

Ook deze gerelateerde diagrammen worden soms als stroomdiagrammen beschouwd:

Dataflowdiagram (DFD): Om de informatiestroom voor een systeem of proces in kaart te brengen.
Process Flow Diagram (PFD), of processtroomdiagram: Om de relatie tussen belangrijke onderdelen in een fabriek te illustreren.
Business Process Model & Notation (BPMN 2.0): Om de stappen van een gepland bedrijfsproces te modelleren.

Een eenvoudige flowchart plannen en tekenen

Bepaal je doel en bereik. Wat hoop je te bereiken? Bestudeer je, met dat doel voor ogen, de juiste dingen met de gepaste begin- en eindpunten? Zorg dat je onderzoek gedetailleerd genoeg is en je schema eenvoudig genoeg is om met je doelpubliek te communiceren.
Identificeer de taken in chronologische volgorde. Denk daarbij aan gesprekken met betrokkenen en observatie van een proces of bestaande documentatie doornemen. Je kunt de stappen in een lijstje zetten of meteen een diagram schetsen.
Deel de taken in volgens het type en de vorm, zoals proces, beslissing, gegevens, input of output.
Teken je diagram met de hand of met een programma als Lucidchart.
Bevestig je stroomdiagram en doorloop de stappen met collega's die bij het proces betrokken zijn. Observeer het proces om er zeker van te zijn dat je geen belangrijke stappen hebt overgeslagen.

Stroomdiagrammen maken is eenvoudig en intuïtief met Lucidchart. Sleep gewoon vormen naar het doek en trek lijnen om ze met elkaar te verbinden. Als je niet weet waar te beginnen, bekijk dan onze tutorial voor meer informatie over het maken van stroomdiagrammen.

Sjablonen en voorbeelden van flowcharts

Laat je inspireren en visualiseer workflows sneller met gratis, aanpasbare sjablonen.

API-stroomdiagram

Pricing:

Betaald account

API-stroomdiagram, Pricing: Betaald account

Nuttige bronnen over flowcharts

Online flowcharts maken

Ontdek hoe je de tools van Lucid kunt gebruiken om snel en eenvoudig krachtige stroomdiagrammen te maken.

Flowcharts maken met Lucid

Flowchart maken uitleg

Lees meer over flowcharts en alle stappen om er een te maken in onze uitgebreide tutorial over het maken van stroomschema's.

Leer meer over het maken van flowcharts

Flowchart symbolen

Deze gids legt je alles uit wat je moet weten over de meest gebruikte symbolen voor flowcharts.

Lees meer over flowchart symbolen

Veelgestelde vragen over flowcharts

Wat is een stroomschema?

Een flowchart is een diagram dat een proces, systeem of computeralgoritme weergeeft met behulp van vormen zoals rechthoeken, ovalen en ruiten verbonden door pijlen om de stroom en volgorde weer te geven. Ze worden in meerdere vakgebieden gebruikt om complexe processen te documenteren, bestuderen, plannen, verbeteren en communiceren, in duidelijke, gemakkelijk te begrijpen diagrammen.

Wie heeft de flowchart uitgevonden?

In 1921 introduceerden industrieel ingenieurs Frank Gilbreth Sr. en Lillian Gilbreth wat ze een 'flow process chart' noemden bij de American Society of Mechanical Engineers (ASME). In 1947 nam de ASME een symbolensysteem in gebruik voor Flow Process Charts, gebaseerd op het oorspronkelijke werk van de Gilbreths.

Waarom zou ik een flowchart gebruiken?

Flowcharts helpen organisaties:

Een proces documenteren en analyseren.
Standaardiseer workflows voor efficiëntie en kwaliteit.
Trainingsprocessen communiceren
Identificeer knelpunten, redundanties en onnodige stappen.

Ze maken complexe processen eenvoudiger te begrijpen en te verbeteren in het bedrijfsleven, de programmering, het onderwijs en op andere gebieden.

Kunnen flowcharts worden gebruikt om te programmeren?

Ja, flowcharts zijn nuttig voor het schrijven van programma's en algoritmen door het visueel weergeven van datastroom, het uitwerken van logica voor het coderen, het demonstreren van code-organisatie en het visualiseren van uitvoering binnen een programma. Programmeurs kunnen ook pseudocode gebruiken, een combinatie van natuurlijke taal en computertaal, voor meer detail.

Wat zijn de belangrijkste soorten flowcharts?

Soorten omvatten flowcharts voor documenten, data flowcharts, systeem flowcharts, programma flowcharts, beslissing flowcharts, proces flowcharts en swimlane diagrammen. Verschillende deskundigen delen flowcharts in op basis van reikwijdte, detailniveau of de vraag of ze zich richten op de stroomcontrole of op de stroom zelf.

Wat zijn de basissymbolen van een flowchart?

Veelgebruikte flowchart symbolen zijn ovalen voor begin- en eindpunten (terminals), rechthoeken voor processtappen, ruiten voor beslissingen, parallellogrammen voor gegevens of invoer/uitvoer en pijlen om de stroomrichting aan te geven. Aanvullende symbolen zijn documentvormen, opgeslagen gegevens en connectors die verwijzen naar de eigen pagina of een andere pagina.

Lees meer over flowchart symbolen

Hoe maak ik een flowchart?

Volg deze stappen:

Bepaal je doel en bereik.
Identificeer taken in chronologische volgorde.
Sorteer ze op type en bijbehorende vorm.
Teken je kaart met de hand of met software zoals Lucidchart
Bevestig je flowchart door de stappen met de deelnemers te doorlopen.

Houd je publiek in gedachten en stem de informatie op hen af voor duidelijke communicatie.

Lees meer over het maken van flowcharts

Wat is een swimlane diagram?

Een swimlane-diagram is een soort flowchart dat wordt gebruikt om verantwoordelijkheden en overdrachten duidelijk af te bakenen wanneer het proces verschillende teams of afdelingen omvat. Het helpt bij het organiseren van teamoverschrijdende processen door te laten zien wie wat doet.

Lees meer over swimlane diagrammen

Alles wat je nodig hebt om een diagram te maken

Naast onze online diagrammaker biedt Lucidchart ondersteuning en trainingsmateriaal om je te helpen bij het maken van elk type diagram.

Bekijk trainingslabs